Hoe zag het terrein rondom kasteel Hoensbroek uit in vorige eeuwen? De eerste duidingen zijn vaag door gebrek aan bronnen, weinig detailkaarten, schilderijen, tekeningen en geschreven bronnen aangaande de tuinaanleg. We proberen details op schilderijen uit te lichten en zo een beeld te krijgen van de directe omgeving van het kasteel. Hier een uitsnede uit twee portretten van graaf Clemens Wensceslaus omstreeks 1801 en 1809.

Kabinetskaart der Oostenrijkse Nederlanden de Ferraris 1771-1778
Deze kaart geeft een nauwkeurige beschrijving van de terreinen voor militaire doeleinden. Ze was gemaakt ter oriëntatie voor Oostenrijkse troepen. Zij  konden zich zodoende verplaatsen en wisten dat kasteel Hoensbroek in een moerassig gebied lag. In de legenda wordt het beschreven als "Kasteel met moestuin met water omgeven", 6 rechthoekige perken  in sjabloontekeningen, dit hoefde niet gedetailleerd uitgevoerd te worden. Het landgoed van kasteel Hoensbroek lag precies op de grens van twee delen: Schinnen en Fauquemont (Valkenburg) en deze kaarten zijn hier aan elkaar geplakt.

Tranchotkaart 1807
Eveneens vanuit militaire achtergrond opgetekend door landmeters Roubo en Boutinot. De kaart is nauwkeuriger dan De Ferraris. Voor het eerst is de vorm van de grote moestuin ingevuld en kunnen we dit een waarheidsgetrouwe weergave noemen.

Philippe van Gulpen aanzicht kasteel Hoensbroek circa 1850
De Maastrichtse (bijna)arts Philippe van Gulpen (1792-1862) maakte in de gehele Limburgse regio heel bijzondere landschapstekeningen en -aquarellen. Hij werkte vooral in Maastricht en in de omgeving van kastelen en buitenplaatsen. De tekeningen zouden realistische weergaven zijn van hetgeen hij voor ogen had. Zijn gevoel voor perspectief liet echter nogal te wensen over.  

Inventaris der mobilien en effecten 1796 kasteel Hoensbroek, Lotharius Frans
Een belangrijke bron voor reconstructie van land en water rondom kasteel Hoensbroek is het huisarchief van de grafelijke familie. Er is een inventaris opgemaakt op 23 september 1796 na het overlijden van Lotharius Frans. Hier volgt een vertaling van de tekst en een afbeelding van het originele document. 

Vertaling:

Vandaer hebben wij ons begeven naer den grooten gaard,
aldaer gevonden:
Eenen schoonen sonnewijser
Twee molsvallen
Den gaard als volgt
Den 1sten perck of vierdel bestaet geheel in mist en beplant met aerdappelen
De rabatten rontomme voorsien met andere vrugten en gemoes tot onderhoud des keuken
Den 2den perck suydwaerts geheel bemist half beplant met aerdappels dandere halfte met veldwortelen. De rabatten als vooren.
Den 3den perck oostwaerts ¾ beplant met aerdappels, d'ander vierdel met staekboonen de voorige ¾ gemist. De rabatten als vooren.
Den 4den perck geheel beplant met cappucins tegenwoordig rijp. 1 geheel gemist als boven. Den rabatten voorsten als vooren.
De heggen en vrugten boomen in goeden staett en opgebonden 
Volgt den kleynen gaertt
Den 1sten perck noordwaerts geheel bemist beplant met savoijen
Den 2den perck ¼ met koolen d'andre ¾ leedig maar wel bemist
Den 3den perck geheel met cappucijner
Den 4den perck geheel met asperges
De rabatten voorsien met kleijn gemoes de haegen en vrugten boomen wel gesneeden en opgebonden
Int gaerde huys
Een taefel en drij stoelen
 

Met deze tekst is de indeling van de Tranchotkaart bevestigd. De groote gaerd (de huidige wei achterom het kasteel) en de kleine gaerd (de tuin van huidige Tot Slot) en het gaerdehuys zijn voor het beschrijven van de inventaris bezocht. De aanplant van de tuin wijst op algemeen voorkomende groenten. Aardappelen staan pas na de tweede helft van de 18^de eeuw vast op het menu. De woorden Mist, bemist betekenen bemesten. Dit wordt expliciet vermeld, het was vaak een verplichting bij pacht- gebruiksovereenkomsten. In goeden staett en opgebonden houdt in dat er leifruit langs de westgevel van bijgebouw stond, of het is een aanduiding van onderhoud aan de fruitbomen waarbij de juiste wijze van snoei, vorm en enten belangrijk zijn voor de opbrengst.