Ongeveer 1000 jaar geleden begonnen de rijke en machtige heersers in Nederland hun huizen te versterken. Dit deden ze om zich tegen de vijand te beschermen. De versterkte huizen waren de eerste kastelen. De eerste Nederlandse kastelen waren bijna allemaal van hout. Van deze houten kastelen is er geen enkele meer over. Alleen in de grond zijn er nog wat houtsporen te vinden. Hout vergaat sneller dan steen en was dan ook als bouwmateriaal voor kastelen niet zo goed.  Het kan makkelijk in brand gestoken worden en ook kan het verrotten.  Daarom ging men vanaf ongeveer 1250 steeds meer stenen kastelen maken. Het eerste kasteel Valkenburg, waarvan men denkt dat het ongeveer in 1115 is gebouwd, werd gemaakt van zwerfkeien. Toen het eerste kasteel vernietigd was, bouwde men het weer op uit mergelsteen, natuursteen die in Valkenburg zelf te vinden is.

De versterkte huizen van ongeveer 1050 tot 1250 leken nog niet op de kastelen zoals wij die nu kennen. De mensen maakten vaak een woontoren op een hoge heuvel. Het was makkelijker om vijanden te bestrijden vanaf zo'n toren. Eerst waren ze van hout en later van steen. Vanuit de toren konden vijanden al van veraf worden gezien. De eigenaar van de woontoren woonde er met zijn gezin. Bij of in die toren was vaak een kapel. Om de toren heen stonden houten huisjes, waarin het personeel woonde. Daarin waren ook de voorraden opgeslagen en stond het vee. Daar weer omheen stond een hek van houten palen (palissade). Hieromheen groef men weer een gracht ter verdediging.

Bouwgeschiedenis van Kasteel Hoensbroek
Bij restauratiewerkzaamheden van het Kasteel is men gestoten op de funderingen van vijf duidelijk te onderscheiden bouwwerken en bouwperioden van het slotgebouw. De bouwperioden op een rij:

1. de restanten van de stercke huyssinge van ca. 1250.
2. de ronde toren, restant van een bouwwerk van ca. 1360.
3. de uitbreiding met de rechterfronttoren uit ca. 1500.
4. de grote verbouwing van 1643.
5. de modernisering van ca. 1720.